Hoofdstuk 1

KORTE BIOGRAFIE



Johannes ter Horst

Nog even de fraaie portretfoto van Johannes.
Het zou me niet verbazen als die gemaakt is bij zijn trouwen.
Als dat waar is, is de foto van 18 dagen voor z'n dood.


Typering


Mijn schild ende betrouwen,
zijt Gij, o God, mijn Heer.
Op U zo wil ik bouwen.
Verlaat mij nimmermeer.
Dat ik toch vroom mag blijven,
uw dienaar t'aller stond.
De tirannie verdrijven,
die mij mijn hert doorwondt.

De zesde strofe van het Wilhemus is een gebed, waarin God dus rechtstreeks wordt aangesproken. Het gaat mij nu om het woordje 'vroom'. De oorspronkelijke betekenis heeft te maken met het latijnse 'primus' (gotisch fruma). Dat betekent: voorste of eerste. Later ontwikkelde de betekenis zich naar: vooraan in de strijd, dus dapper. In de zestiende eeuw van het Wilhelmus (1571/72) ging vroom betekenen: vooraan in de geloofsstrijd.

Deze betekenis vind ik van toepassing op Johannes ter Horst. Zijn gerefomeerde geloof was richtinggevend voor zijn handelen als verzetsstrijder. Niet activistisch, maar onder de bescherming van God, zijn schild ende betrouwen. Niet in de zin: ik zal die moffen even mores leren, maar in de betekenis van: zich geroepen weten tot de strijd tegen een antichristelijke nazimacht.

Zijn weduwe vertelde me dat Johannes en zijn medestrijders altijd op de knieën gingen voor een gevaarlijke actie, zoals een overval. Ze baden dan of God hun actie wilde doen slagen en of ze het leven mochten behouden.

Alleen als hij een landverrader of jodenjager moest liquideren, kon hij niet bidden. Door zijn kogel kwam zo'n verrader dan voor de rechterstoel van God te staan. Hij zei dan: "Ik weet dat de Heilige Geest voor me bidt".

 

Kort overzicht van zijn leven


De hele website staat vol met verhalen over Johannes ter Horst. Nu volsta ik met een kort overzicht van zijn leven, zijn korte leven: hij werd maar 31 jaar. Maar hij heeft veel mogen betekenen. Heel veel.

Johannes ter Horst werd op 1 april 1913 geboren te Enschede aan de Kuipersdijk 152. Zijn vader was Jan Willem ter Horst, geboren 2 november 1873 en zijn moeder Grietje Bootsma, geboren 4 juli 1884. Hij groeide op in een gereformeerd gezin. Hij ontving een principieel bijbelse opvoeding. Zijn ouders stuurden hem naar de christelijke lagere school aan de Haaksbergerstraat "De Bron". Daar ontving hij mede zijn geestelijke vorming door onder andere de boeiende verhalen uit de bijbelse en vaderlandse geschiedenis. Na de lagere school volgde hij een bakkersopleiding.


johannes bakker

Foto van Johannes als bakker, rechts op de foto.

De kleinere collega is Joop Jonge Poerink.

Zij werkten als collega's bij bakkerij Koehorst op de Berkenkamp te Enschede.

Ik kreeg de foto van zijn zoon Herman Jonge Poerink.

Ik ben er erg blij mee, want van Johannes heb ik weinig foto's.


Johannes was een kerkelijk meelevende jongeman, trouw bezoeker van de gereformeerde jongelingsvereniging en van de zondagse kerkdiensten in het kerkgebouw, ook aan de Haaksbergerstraat.

Naarmate de Tweede Wereldoorlog vorderde en de onderdrukking door de bezetter toenam, kreeg ook het verzet steeds vastere vormen. Johannes was één van de verzetsstrijders. Hij verwierp hartgrondig het nazi-regiem. Hij beoordeelde het, zoals velen uit het gereformeerde kamp, als anti-christelijk. Zijn geloof in God was voor zijn verzetswerk de belangrijkste drijfveer. Met name de prediking van ds.H. Meulink (predikant te Enschede van 1919-1952) opende hem de ogen voor zijn vaderlandse plicht.

Door zijn leidinggevende capaciteiten groeide hij uit tot leider van de Twentse KP (Knokploeg).
Hij was betrokken bij het onderbrengen van onderduikers en geallieerde piloten, bij vele overvallen op distributiekantoren, bij sabotage-acties en bij het bevrijden van onder andere Frits de Zwerver, een van de leiders van het Verzet. Daarover vindt u op deze site een uitvoerig verslag.

Ondanks al de successen steeg de roem Johannes niet naar z'n hoofd. Toen z'n vader hem eens vroeg, wat hij zou gaan doen, als hij de oorlog zou overleven, antwoordde Johannes: "Maak u niet ongerust vader. Johannes is bakker en Johannes blijft bakker." Volgens z'n moeder was zo'n antwoord typerend voor hem.

Wordt wakker want de nood is groot


Johannes was een echte leider. Van hem ging iets uit. Tegenwoordig zeggen we: hij had charisma. Hij sloeg de trom: kom met me mee in de strijd tegen de vijand.

Het onderstaande gedicht Ik sla de trom..... is van de Nederlandse dichter Jan Greshof. Ik hoor hier als het ware Johannes aan het woord. Vanaf het begin van de oorlog ging hij voorop in de strijd. Letterlijk: Een voorbeeldig strijder.

Het gedicht komt uit het Geuzenliedboek dat onder andere in 1944 bij de Enschedese drukker Henk van de Steeg is gedrukt.

Ik sla de trom......


Ik sla de trom en dreun de droomers wakker.
Wie droomt verraadt zijn vrouw, zijn kind, zijn makker.
Geen eerlijk man kan zich gelukkig voelen
Als zijn gelijken, die het goed bedoelen
En nooit hun stuggen nek hebben gebogen.
Door liederlijke landsknechten bespoten,
Getrapt, geslagen worden totterdood.
Wordt wakker, want de nood is groot.

Ik sla de trom, het is geen tijd voor zingen,
Voor maanlicht, minnepijn en mooie dingen,
Als de gerechten, onze zielsgenooten
In donkre martelkampen weggesloten
Verteren zonder hoop op beter morgen,
Als dronken loeders godenzonen worgen,
Het beste volk geprangd wordt totterdood.
Wordt wakker, want de nood is groot.

Ik sla de trom, het voordeel van deze aarde
Verloor, voor wie een hart heeft, alle waarde.
Wie denkt aan ketenen en ballingsoorden
Veracht muziek en gruwt van groote woorden;
Zoolang de besten in hun cellen zuchten,
Dweept men niet met opalen avondluchten,
Het leven is verbitterd door den dood.
Wordt wakker, want de nood is groot.

Ik sla de trom, stroomt samen, wij zijn velen.
Mijnwerkers komt met bijlen en houweelen,
Gij boeren scherpt Uw zeisen en Uw grepen,
Matrozen neemt de haken van Uw schepen,
En jagers laadt met scherp Uw jachtgeweren,
Wij zijn de laatsten en wij moeten 't keeren.
Boven den knoet verkiezen wij den dood.
Wordt wakker, want de nood is groot.

Ik sla de trom, we zijn in 't nauw gedreven,
Wij die in vrede en vriendschap wilden leven,
Werden een zee van purperroode vlammen
Die zich een weg baant door betonnen dammen:
Bezielde mannen die voor vrijheid vechten
Zijn sterker dan een troep betaalde knechten.
Wij vreezen niets, den duivel noch den dood.
Wordt wakker, want de nood is groot.

Ik sla de trom; eens komt een eind aan 't lijden,
Na deze ellenden rijzen zachte tijden.
Dan bouwen we weer onze luchtkasteelen.
Dan mogen onze kinderen weer spelen,
Dan glijden weer op 't meer de blonde barken,
Dan vrijen weer de paren in de parken......
Het leven wint het eindlijk van den dood!
Maar wordt nu wakker, want de nood is groot.

Jan Greshoff

Huwelijk van Johannes met Minie Schreurs


Johannes kreeg verkering met de Enschedese Minie Schreurs uit de Lipperkerkstraat. Minie was heel muzikaal. Ze had een zangopleiding genoten bij Harry Mayer. Ze zong als sopraan in verschillende oratoria, zoals Die Schöpfung van Joseph Haydn.

Zij was actief als koerierster ten dienste van de illegaliteit. Zij kenden elkaar al uit de kerk en ontmoetten elkaar vele keren op de vergaderingen, waar de acties werden voorbereid.

Een dag na de spoorwegaanslag op de trein tussen Goor en Delden en een dag na Dolle Dinsdag op woensdag de 6de september treedt hij met haar in het huwelijk. De huwelijksvoltrekking vindt plaats zonder daaraan ruchtbaarheid te geven. Dit in verband met de risico's dat de SD hem zal arresteren.

De kerkelijke inzegening vindt plaats door Ds. H.Vogel in de pastorie van de Gereformeerde kerk aan de Wilhelminastraat in Enschede.

Op het harmonium speelde de twaalfjarige Charles de Wolff, die zou uitgroeien tot een beroemd musicus en met wie Minie later nog concerten zou geven. Charles vertelde me onlangs dat hij zich heel goed herinnerde dat ze ongemerkt in kleine groepjes naar de pastorie moesten komen en na afloop ook weer in dezelfde groepjes weg moesten gaan.

Niemand mocht van deze trouwerij weten. Een nicht van Minie is Alie Nijhuis-Schreurs. Van haar komt het volgende verhaal.

Alie was tijdens de kerkdienst in het huis van Minie haar moeder aan de Lippenkerkstraat (dicht bij fam. Blokzijl). Iemand moest in huis zijn om de wacht te houden. Het bruidspaar had daar onderdak. De moeder van Minie was weduwe en woonde daar met haar 4 dochters. Voor de buitenwereld een kneuterige vrouwenhuishouding. Een prima dekmantel.

Tijdens de 'kerkdienst' in de pastorie kwam 'blonde Piet' (Zie hoofdstuk 22) die wilde weten waar Johannes was. Dat mocht natuurlijk niet verteld. Hij vertikte het echter om weg te gaan en is toen achter het harmonium gaan zitten en heeft psalmen gezongen totdat Johannes terug was van de trouwplechtigheid.

Wat een prachtig detail. (Dank aan Alie en haar dochter Elsbeth).

Op 22 september 1944 werd Johannes gearresteerd door de Duitse bezetter en in de nacht van 23 op 24 september 1944 gefusilleerd op de heide bij Usselo aan de Haaksbergerstraat te Enschede. Zeventien dagen na zijn huwelijk met zijn Minie.


De grafsteen van Johannes en Minie

Het graf waarin Johannes en Minie verenigd werden na 47 jaar.

Op de steen staat als sterfdatum 24 september 1944.
Het graf ligt op de OosterbegraafplaatsNoord Esmarkerrondweg 4077533 BL Enschede



Na de oorlog ontving Johannes postuum het Verzetskruis 1940-1945 bij Koninklijk Besluit van 25 juli 1952 en van de Amerikaanse regering de Medal of Freedom te Utrecht op 12 maart 1947.

verzetsmonument in Markelo op de Markelose Berg

Het verzetsmonument in Markelo op de Markelose Berg.


Johannes ter Horst z'n naam staat op dit Overijssels Verzetsmonument 1940-1945.


In Enschede is bij raadsbesluit van 24 november 1947 een straatnaam in de wijk Veldkamp naar hem vernoemd: de Johannes ter Horststraat.

Tot mijn verrassing hoorde ik dat in Almere ook een straat naar Johannes ter Horst is genoemd. Geweldig, Almere! Ter navolging.



DE OORLOG IN BEELD: HOE ERG HET WAS!

tijger

Op leven en dood.


Een veelzeggende typering van Jordaan bij deze tekening.

Ik vind haar het meest van alle van toepassing op Johannes.

Sicherheitsdienst en Gestapo, woorden die Europa heeft leren haten, als zelden woorden gehaat werden. Ze waren in opzet bestemd om de Duitse staat te beschermen. Maar ze waren in wezen een kaste van moordenaars en sadisten.

Johannes heeft met volle inzet deel genomen aan de strijd tegen dit rotte gezwel in Europa. Een strijd die doden kostte, mensen lichamelijk vernietigde en geestelijk verminkte, een verschrikking, een nachtmerrie, een blik in de helse diepten van het menselijke kwaad. (Naar L.J. Jordaan)

Wilt u naar het volgende hoofdstuk 2: Klik dan op Begin verzet Johannes

Laatste aanpassing op 24 sept 2014

 

Links ivm Johannes ter Horst:

artikel in nd over johannes

interview over johannes


anton reedijk uit rotterdam

reinder spriensma uit ureterp

lammert huizing uit sellingerbeetse

roelof blokzijl (in English)

 

 

 

Bezettingstijd in Amersfoort


inleiding oorlogstijd in a'foort
oorlogstijd in amersfoort dl1
oorlogstijd in amersfoort dl2
oorlogstijd in amersfoort dl3
oorlogstijd in amersfoort dl4
oorlogstijd in amersfoort dl5

oorlogstijd in amersfoort dl6

 

 

 

 

 

 

 

 

Andere links:

 

De invloed van de bijbel
op Nederlandse cultuur


Gedichten
met kort commentaar

 

 Enschede in 40-45

beheer